De totale maansverduistering

In de vroege uren van 28 september 2015 is er in Nederland een totale maansverduistering zichtbaar. Een maansverduistering vindt plaats als de volle Maan door de schaduw die de aarde in de ruimte werpt beweegt.

Ondanks dat de schaduw groot is in relatie tot de Maan komt een maansverduistering door de 5º inclinatie van de relatieve baan van de Maan tot Aarde maar zelden voor. De schaduw passeert de Maan simpelweg.

Met inclinatie wordt de hoek tussen de vlakken van de twee banen van de Maan en Aarde bedoeld.

De vorm van de schaduw wordt bepaald door de Zon die voor ons als een cirkelvormige lichtbron waarneembaar is met een diameter van 0,5º. De schaduw bestaat uit twee delen:

  1. de umbra, het donkere centrale deel;
  2. en de penumbra, het minder intense (donkere) deel.
pen-umbra

De (pen)umbra.

Als we ons zouden kunnen bewegen in de umbra dan zou de schijf van de Zon volledig verduisterd zijn door de Aarde maar in de penumbra zou een deel van de schijf van de Zon zichtbaar zijn. Als de Aarde geen atmosfeer zou hebben zou de umbra volledig donker zijn, door de reflectie van zonlicht in de atmosfeer is de umbra echter gedeeltelijk verlicht door roodlicht aan het einde van het spectrum. Kortere golflengtes in de blauwe regionen worden te zeer verspreid waardoor de schaduw van de umbra een rode kleur heeft.

De maansverduistering begint om 02:11 maar omdat de penumbra zwak is, is de transitie van de maan in de schaduw nog niet te zien. Als de Maan richting de umbra beweegt vermindert de hoeveelheid zonlicht. Dit is het best waarneembaar aan de westelijke kant van de Maan.

Door correct belichte foto’s te nemen met een interval van +/- 2 minuten en deze te animeren kan de geleidelijke verduistering van de penumbra zichtbaar worden gemaakt.

De verduistering

De penumbra is ongeveer 0,5º wijd bijna gelijk aan de schijnbare diameter van de Maan. De Maan heeft ongeveer 1 uur nodig om door de penumbra te trekken. Het eerste contact met de umbra zal rond 3:06 plaatsvinden terwijl het westelijk deel van de maan zichtbaar verduisterd zal zijn. Na dit eerste contact begint de umbra fase. De Maan zal na het eerste contact anders uit zien bijna alsof iets een hap uit de Maan heeft genomen.

moon eclips

Neem een foto van het verlichte deel van de Maan en het verduisterde (umbra) deel van de Maan zal donker uitzien. Als je de belichtingstijd verhoogt zullen er rood-achtige details in het verduisterde deel verschijnen maar het verlichte deel van de Maan zal overbelicht zijn.

Gedurende de gedeeltelijke verduistering van de Maan zal een lage ISO-waarde van 200-400 ideaal zijn. Een lens met een brandpuntsafstand van 100mm zal een duidelijk herkenbare verduisterde schijf weergeven, maar een lens met een brandspuntafstand van 1000mm zal spectaculaire details vastleggen. Een lage ISO-waarde zal een beter dynamisch bereik tot gevolg hebben, dit is belangrijk voor de rand van de umbra waar de kleuren indrukwekkend kunnen zijn. De umbra zelf zal iedere kleur tussen goudachtig-oranje tot diep bloedrood vertonen. Aan de rand zullen subtiele geelachtige en wellicht zelfs blauwe banden vastgelegd kunnen worden.

Het blauw ontstaat door licht afgebogen door de ozonlaag van de Aarde (in dit geval wordt rood licht verspreid).

Als laatste zal het zuid-oostelijk deel van de Maan verduisterd worden. De totale verduistering zal rond 4:11 plaatsvinden. De verduistering is makkelijker te fotograferen aangezien er geen heldere maanschijf voor overbelichting kan zorgen. De Maan passeert de 1,4º wijde umbra schaduw echter niet precies centraal maar iets zuidelijk van het umbra centrum. Hierdoor zal de zuidelijke rand van de Maan iets helderder zijn dan de noordkant. De noordkant passeert het centrum van de umbra schaduw rond 4:48.

De uitdagingen van de totaliteit

De exacte kleur en zelfs de mate van verduistering is niet makkelijk te voorspellen. Sommige verduisteringen resulteren in een bijna verdwenen Maan andere zijn lichter met een goudachtige Maan als resultaat. Dit betekent dat goed opletten op de histogram van je camera belangrijk is. De histogram toont idealiter een piek tussen links en rechts (het zwart-en witpunt) van de diagram. Een piek te links of te rechts betekent respectievelijk onder- of overbelichting. Het diafragma wijd houden (lage aperture) en de belichtingstijd kort zal turbulentie tegen gaan. Uiteraard is het handig om je camera op een tripod te monteren.

Als de totaliteit arriveert kun je de ISO waarde of belichtingstijd opschroeven.

De totaliteit eindigt met het derde contact van de maanschijf met de umbra rond 5:24. Rond 6:28 zal het vierde contact met de penumbra plaatsvinden.

Rond 7:24 zal de Maan uiteindelijk de penumbrale schaduw verlaten net voor dageraad.

Leave a Reply